سناریوهای دولت برای افزایش قیمت بنزین اعلام شد/ نرخ سوم بنزین قطعی شد؟

به گزارش سرویس انرژی اقتصادآنلاین، در روزهای اخیر، موضوع افزایش قیمت بنزین بار دیگر به صدر اخبار اقتصادی کشور بازگشته و گمانه‌زنی‌ها درباره تغییر نرخ سوخت، توجه افکار عمومی را به خود جلب کرده است. همزمان با افزایش مصرف بنزین، تشدید ناترازی در این حوزه و بالا رفتن هزینه‌های تأمین سوخت، بحث اصلاح قیمت بنزین دوباره در محافل کارشناسی، مجلس و دولت داغ شده و اظهارات تازه برخی مسئولان و نمایندگان، احتمال اعمال تغییرات در سیاست‌های بنزینی را بیش از گذشته بر سر زبان‌ها انداخته است.

زمزمه بنزین ۱۰ هزار تومانی از کجا آغاز شد؟

بحث افزایش قیمت بنزین پس از اظهارات مالک شریعتی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، وارد مرحله تازه‌ای شد. وی در شبکه اجتماعی ایکس مدعی شد که دولت قصد دارد نرخ سوم بنزین را به ۱۰ هزار تومان افزایش دهد و این طرح را از ابتدای مردادماه اجرایی کند.

شریعتی این اقدام را مغایر با ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم توسعه و برخلاف نظر مجلس دانست و اعلام کرد که سازمان برنامه و بودجه از حامیان اصلی اجرای این سیاست در دولت است. او همچنین یادآور شد که اجرای نرخ سوم ۵ هزار تومانی در آذرماه ۱۴۰۴ نیز نتوانست کاهش محسوسی در مصرف ایجاد کند و همچنان حدود یک‌سوم بنزین کشور از طریق کارت جایگاه‌ها عرضه می‌شود.

دولت برای مدیریت ناترازی بنزین چه سناریوهایی را روی میز دارد؟

دولت برای مدیریت ناترازی بنزین چندین سناریو را به‌طور همزمان بررسی می‌کند. یکی از این گزینه‌ها، افزایش نرخ سوم بنزین است؛ سناریویی که این روزها بیش از سایر گزینه‌ها مطرح شده و بر اساس برخی گمانه‌زنی‌ها، نرخ سوم از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان افزایش خواهد یافت. در کنار این طرح، احتمال تغییر در نظام سهمیه‌بندی نیز مطرح است؛ به‌گونه‌ای که سهمیه بنزین به جای خودرو، به افراد اختصاص یابد یا میزان سهمیه خودروها تغییر کند. همچنین طرح خرید و فروش سهمیه بنزین میان مردم نیز از دیگر گزینه‌هایی است که در صورت فراهم شدن زیرساخت‌های لازم، می‌تواند در آینده اجرایی شود.

در مقابل، برخی سناریوها شانس کمتری برای اجرا دارند. یکی از آنها افزایش یکباره همه نرخ‌های بنزین است که به اعتقاد کارشناسان، اگرچه می‌تواند بخشی از مصرف را کاهش دهد، اما حتی افزایش قیمت به ۱۰ یا ۱۵ هزار تومان نیز لزوماً واردات بنزین را متوقف نخواهد کرد و تبعات اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی به همراه خواهد داشت. از سوی دیگر، ادامه وضعیت فعلی نیز از نگاه دولت راهکار مناسبی نیست، زیرا رشد مصرف و ناترازی بنزین، فشار بیشتری بر منابع مالی و ارزی کشور وارد می‌کند.

در همین حال، برخی کارشناسان انرژی معتقدند اگر در ماه‌های آینده واردات بنزین با محدودیت جدی مواجه شود، احتمال حرکت دولت به سمت جیره‌بندی بنزین بیش از افزایش شدید قیمت خواهد بود. با این حال، هنوز مشخص نیست در صورت اجرای این طرح، سهمیه بر مبنای خودرو اختصاص می‌یابد یا به هر فرد تعلق خواهد گرفت. از این رو، دولت همچنان در حال بررسی همه گزینه‌هاست تا بتواند راهکاری را انتخاب کند که علاوه بر کنترل مصرف، کمترین تبعات اقتصادی و اجتماعی را به همراه داشته باشد.

جزئیات طرح سازمان برنامه و بودجه برای اصلاح قیمت بنزین

مطالعات سازمان برنامه و بودجه که در ماه‌های گذشته برای مدیریت ناترازی انرژی تهیه شده، سه سناریوی افزایش نرخ سوم بنزین به ۱۰، ۱۵ و ۲۰ هزار تومان را بررسی کرده است. بر اساس این گزارش، با افزایش نرخ سوم، بخشی از مصرف بنزین کاهش یافته و بخشی از تقاضا نیز به سمت استفاده از سی‌ان‌جی هدایت خواهد شد.

در این گزارش پیش‌بینی شده است که اجرای سناریوی ۱۰ هزار تومانی می‌تواند حدود ۱.۹۸ میلیون لیتر از مصرف روزانه بنزین بکاهد و سالانه بیش از یک میلیارد دلار صرفه‌جویی ارزی به همراه داشته باشد. در سناریوهای ۱۵ و ۲۰ هزار تومانی نیز میزان کاهش مصرف، صرفه‌جویی ارزی و درآمد دولت به مراتب بیشتر برآورد شده است.

همچنین یکی از پیشنهادهای مطرح شده در این طرح، ایجاد بازار خرید و فروش سهمیه بنزین میان مردم است؛ طرحی که اجرای آن به ایجاد زیرساخت‌های بانکی و سامانه‌های هوشمند نیاز دارد و به گفته کارشناسان، عملیاتی شدن آن دست‌کم چند ماه زمان خواهد برد.

رئیس سازمان بهینه‌سازی انرژی: همه گزینه‌ها در حال بررسی است

اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، با اشاره به بررسی سناریوهای مختلف در دولت اعلام کرد که هر دستگاه بر اساس مطالعات کارشناسی خود پیشنهادهایی را ارائه کرده و تصمیم نهایی پس از جمع‌بندی همه ابعاد اقتصادی و اجتماعی اتخاذ خواهد شد.

وی تأکید کرد اگر هدف تنها کاهش محدود واردات بنزین باشد، افزایش تدریجی قیمت می‌تواند یکی از گزینه‌ها باشد، اما اگر هدف حذف کامل واردات باشد، افزایش قیمت به تنهایی کارآمد نخواهد بود و در چنین شرایطی سهمیه‌بندی می‌تواند گزینه مؤثرتری باشد.

سقاب اصفهانی همچنین با اشاره به وضعیت تأمین انرژی کشور گفت کمبود بنزین را تا حدودی می‌توان با واردات جبران کرد، اما در حوزه برق و گاز چنین امکانی وجود ندارد و به همین دلیل مدیریت مصرف انرژی در ماه‌های آینده اهمیت بیشتری خواهد داشت.

آیا افزایش قیمت بنزین راه‌حل نهایی است؟

همزمان با مطرح شدن دوباره بحث افزایش قیمت بنزین، بسیاری از کارشناسان معتقدند ریشه اصلی رشد مصرف سوخت را باید در کیفیت پایین خودروهای داخلی، فناوری قدیمی موتور خودروها و ضعف حمل‌ونقل عمومی جست‌وجو کرد. به اعتقاد آنها، تا زمانی که صنعت خودروسازی اصلاح نشود و خودروهای کم‌مصرف جایگزین محصولات پرمصرف فعلی نشوند، افزایش قیمت بنزین به تنهایی نمی‌تواند مشکل ناترازی را برطرف کند.

منتقدان این سیاست همچنین یادآور می‌شوند که تجربه سال‌های گذشته نشان داده هر بار قیمت بنزین افزایش یافته، آثار تورمی آن بر اقتصاد و معیشت خانوارها محسوس بوده، اما کاهش مصرف به اندازه‌ای نبوده که بتوان آن را راهکاری پایدار برای حل این بحران دانست.

موضع دولت درباره افزایش قیمت بنزین

در حالی که طی روزهای اخیر اخبار متعددی درباره افزایش قیمت بنزین منتشر شده، سخنگوی دولت این گمانه‌زنی‌ها را رد کرده و اعلام کرده است که اخبار منتشرشده درباره تغییر قیمت بنزین مورد تأیید دولت نیست.

با این حال، مجموعه اظهارات مسئولان، گزارش‌های کارشناسی و سناریوهای مطرح‌شده نشان می‌دهد مدیریت ناترازی بنزین به یکی از مهم‌ترین اولویت‌های اقتصادی دولت تبدیل شده و بررسی گزینه‌های مختلف برای اصلاح نظام توزیع و مصرف سوخت همچنان ادامه دارد؛ موضوعی که تصمیم‌گیری درباره آن می‌تواند آثار قابل توجهی بر اقتصاد، بازار انرژی و معیشت خانوارها داشته باشد.