نوسازی خودروهای فرسوده/ راهکاری برای اصلاح بنزین یا مدیریت تبعات آن؟

آیین‌نامه جدید نوسازی خودروهای فرسوده برای خودروهای سواری بنزینی با سن بالا، محدودیت‌هایی در سهمیه سوخت، تردد و نقل‌وانتقال در نظر گرفته است. در مقابل، مالکان این خودروها می‌توانند از مسیرهای تعیین‌شده برای جایگزینی و دریافت تسهیلات استفاده کنند. فرشاد مقیمی، معاون وزیر صمت، نیز از آغاز اجرای این آیین‌نامه و معرفی متقاضیان به خودروسازان بدون برگزاری قرعه‌کشی خبر داده است.

نزدیک به ۱.۹ میلیون خودروی سواری فرسوده

بررسی آمارهای موجود نشان می‌دهد حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار دستگاه خودروی سواری فرسوده در کشور وجود دارد. حدود ۲۳۰ هزار دستگاه از این تعداد تاکسی هستند و نزدیک به یک میلیون خودروی فرسوده نیز در هشت کلان‌شهر کشور تردد می‌کنند.

اگر این خودروها به‌طور گسترده وارد فرآیند جایگزینی شوند، خودروسازان باید ظرفیت قابل‌توجهی برای تولید خودروهای جدید ایجاد کنند. این مسئله در شرایطی مطرح می‌شود که تولید خودرو در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۳۱ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش یافته است.

بنابراین، اجرای گسترده طرح نوسازی می‌تواند فشار مضاعفی بر ظرفیت تولید ایران‌خودرو و سایپا وارد کند؛ چراکه این شرکت‌ها علاوه بر تعهدات قبلی، باید پاسخگوی تقاضای جدید ناشی از طرح فرسوده‌ها نیز باشند.

در حال حاضر نیز ۲۰ درصد از تولید خودروسازان داخلی به جایگزینی خودروهای فرسوده اختصاص دارد و در صورت افزایش دامنه اجرای این طرح، احتمال تغییر این سهمیه وجود خواهد داشت.

ارتباط نوسازی خودروهای فرسوده با سیاست بنزین

همزمانی اجرای آیین‌نامه نوسازی با مطرح شدن دوباره موضوع اصلاح وضعیت بنزین، بخش مهم دیگری از ماجراست. دولت طی هفته‌های اخیر بر ضرورت مدیریت مصرف سوخت تأکید کرده، اما هنوز مشخص نیست تغییرات احتمالی از طریق افزایش قیمت، اصلاح سهمیه‌بندی یا روش دیگری انجام خواهد شد.

از این منظر، یک سناریوی قابل بررسی این است که طرح نوسازی خودروهای فرسوده بتواند در صورت تغییر سیاست بنزین، بخشی از فشار اقتصادی و اجتماعی واردشده به مالکان خودروهای قدیمی را کاهش دهد.

به بیان ساده‌تر، اگر در آینده سیاست‌های جدیدی برای بنزین اجرا شود، ارائه امکان جایگزینی خودروهای پرمصرف و فرسوده می‌تواند این پیام را منتقل کند که در کنار اصلاح مصرف سوخت، راهکاری نیز برای مالکان خودروهای قدیمی در نظر گرفته شده است.

البته این موضوع به معنای آن نیست که طرح نوسازی از ابتدا با هدف افزایش قیمت بنزین طراحی شده است. ارتباط میان این دو موضوع در حال حاضر صرفاً یک سناریوی تحلیلی است و برای اثبات آن به اطلاعات بیشتری درباره منابع مالی، برنامه تحویل خودرو، ظرفیت تولید خودروسازان و زمان‌بندی تصمیمات مربوط به بنزین نیاز است.

آزمونی برای دولت و خودروسازان

اگر نوسازی خودروهای فرسوده قرار است به یک برنامه بلندمدت تبدیل شود، اجرای آن نیازمند تأمین منابع مالی، افزایش ظرفیت تولید و تعیین زمان‌بندی مشخص برای تحویل خودروهاست. در غیر این صورت، افزایش تعداد متقاضیان می‌تواند به طولانی شدن صف تحویل و ایجاد تعهدات جدید برای خودروسازان منجر شود.

از سوی دیگر، نحوه ادامه اجرای این طرح پس از مشخص شدن سیاست نهایی دولت درباره بنزین نیز اهمیت زیادی خواهد داشت. اگر منابع و حمایت‌های مربوط به نوسازی همچنان ادامه پیدا کند، می‌توان آن را یک برنامه مستقل برای کاهش مصرف سوخت و خروج خودروهای فرسوده دانست؛ اما کاهش جدی توجه به آن پس از تصمیم‌گیری درباره بنزین، می‌تواند فرضیه ارتباط این دو موضوع را پررنگ‌تر کند.