روز نخست «زرآتی» | از حکمرانی طلای آنلاین تا اقتصاد دیجیتال و اعتماد بازار

گروه اقتصاد: نخستین روز همایش تخصصی دو روزه «زرآتی» با حضور مدیران پلتفرم‌های آنلاین طلا، فعالان بازار طلا و جواهر، سیاست‌گذاران و مدیران اقتصادی به میزبانی اقتصادآنلاین برگزار شد؛ رویدادی که در پنل‌ها و نشست‌های مختلف آن، موضوعاتی، چون حکمرانی و تنظیم‌گری طلای آنلاین، نسبت بازار سنتی و دیجیتال، اعتماد کاربران، تجربه جنگ، آینده سرمایه‌گذاری در طلا و الزامات توسعه اقتصاد دیجیتال بررسی شد.

آغاز روز نخست؛ طلا در نقطه تلاقی اقتصاد سنتی و دیجیتال

همایش تخصصی «زرآتی» با تمرکز بر اقتصاد آنلاین طلا، در نخستین روز خود طیفی از مباحث اقتصادی، صنفی، فناوری و تنظیم‌گری را دربر گرفت. سخنرانان از یک سو درباره ظرفیت‌های بازار آنلاین و تغییر رفتار مصرف‌کنندگان صحبت کردند و از سوی دیگر، بر ضرورت ایجاد سازوکار‌های نظارتی و اعتمادآفرین برای بازاری تأکید کردند که به گفته برخی سخنرانان، دیگر نمی‌توان آن را صرفاً امتداد بازار سنتی دانست.

احمد زیدآبادی؛ ضرورت توافق برای ثبات سیاسی و اقتصادی 

احمد زیدآبادی، تحلیلگر سیاسی و روابط بین‌الملل، از نخستین سخنرانان روز بود. او بحث خود را از شرایط سیاسی و اقتصادی ایران آغاز کرد و گفت نبود ثبات سیاسی، امکان پیش‌بینی اقتصادی را از میان برده و زندگی اقتصادی مردم را به وضعیتی شبیه «شانس» تبدیل کرده است.

او افزود: بدون ثبات سیاسی نمی‌توان از یک اقتصاد پایدار سخن گفت و نتیجه بی‌ثباتی، افزایش فشار بر زندگی روزمره مردم است. به اعتقاد او، ثبات داخلی نیز بدون رضایت بخش بزرگی از جامعه پایدار نخواهد بود.

او همچنین شرایط اقتصادی ایران را به افزایش وابستگی تصمیم‌های اقتصادی مردم به شانس مرتبط دانست؛ وضعیتی که در آن حتی افراد برنامه‌ریز و حسابگر نیز ممکن است در برابر تغییرات ناگهانی نرخ ارز، بخش بزرگی از دارایی خود را از دست بدهند.

او در ادامه، ایجاد امید نسبت به آینده را یکی از مهم‌ترین نیاز‌های جامعه ایران دانست و گفت باز شدن مسیر روابط خارجی و توافق می‌تواند زمینه کاهش تحریم‌ها، سرمایه‌گذاری و توسعه اقتصادی را فراهم کند.

زیدآبادی همچنین درباره جنگ اخیر ایران و آمریکا گفت جهان امروز برخلاف قرن‌های گذشته، تحت تأثیر روابط پیچیده و متقابل کشور‌ها قرار دارد و مفهوم استقلال نیز باید متناسب با این واقعیت بازتعریف شود. به گفته او، توافق می‌تواند فرصتی برای کاهش تنش، ایجاد ترتیبات امنیتی قابل پیش‌بینی و بازگشت اقتصاد ایران به مسیر تعامل با جهان باشد.

او هشدار داد ادامه درگیری می‌تواند منطقه را به «زمین سوخته» تبدیل کند و در چنین شرایطی لزوماً هیچ‌یک از طرفین پیروز نخواهند بود. زیدآبادی در پایان نیز نسبت به تکرار اشتباهات تاریخی هشدار داد و ابراز امیدواری کرد شرایطی ایجاد شود که نسل جوان بتواند آینده خود را بر اساس برنامه‌ریزی و تصمیم‌های قابل پیش‌بینی بسازد.

قاسم نوده‌فراهانی؛ «اعتماد ۱۰۰ درصدی» شرط بازار طلای آنلاین

قاسم نوده‌فراهانی، رئیس اتاق اصناف ایران، در سخنان خود بر تغییر تدریجی الگوی کسب‌وکار و ضرورت ورود اصناف سنتی به فضای مجازی تأکید کرد.

او گفت: اقتصاد و کسب‌وکار نمی‌تواند از تحول فناوری عقب بماند و حرکت به سمت فضای مجازی اجتناب‌ناپذیر است؛ اما امنیت و اعتماد مردم باید در مرکز این تحول قرار گیرد.

نوده‌فراهانی افزود: کسب‌وکار آنلاین بدون مجوز، نظارت و امکان پیگیری حقوق مصرف‌کننده نمی‌تواند موفق باشد. او بر تقویت اتحادیه‌های استانی تأکید کرد و گفت ساختار نظارتی باید متناسب با حذف مرز‌های جغرافیایی در معاملات آنلاین توسعه پیدا کند.

رئیس اتاق اصناف ایران در بخش دیگری از سخنانش گفت بازار آنلاین طلا برای موفقیت بیش از هر چیز به اعتماد مردم نیاز دارد. او خواستار شفافیت بیشتر، رعایت مقررات مبارزه با پولشویی و اطلاع‌رسانی به فعالان صنف شد.

او در پایان نیز بر همکاری و همدلی فعالان اقتصادی برای عبور از شرایط جنگ و رکود تأکید کرد و گفت احترام متقابل و رعایت حقوق مصرف‌کننده باید محور فعالیت این بازار باشد.

رضا الفت نسب؛ از تقابل بازار سنتی و آنلاین پرهیز کنیم

رضا الفت نسب، رئیس اتحادیه کسب‌وکار‌های مجازی، در پنل اقتصاد آنلاین طلا درباره رابطه بازار سنتی و پلتفرم‌ها صحبت کرد.

او گفت طی ۱۷ تا ۱۸ سال گذشته، فعالان صنفی و کسب‌وکار‌های آنلاین تجربه‌های مختلفی از تقابل سنت و فناوری داشته‌اند، اما در حوزه طلا این مقاومت نسبت به بسیاری از حوزه‌های دیگر کاهش یافته است.

الفت نسب افزود: بخشی از مقاومت فعالان سنتی در برابر پلتفرم‌ها ناشی از نبود اطلاعات کافی درباره مدل کسب‌وکار جدید است. او تأکید کرد اگر فعالان سنتی خودشان پلتفرم‌های صنفی داشته باشند، طبیعی است که بخشی از مردم نیز ترجیح دهند خرید خود را از همان بستر انجام دهند.

او همچنین از ضرورت اصلاح مقررات مرتبط با ورود بانک‌ها و بازیگران جدید به حوزه طلا سخن گفت و تأکید کرد برای توسعه این بازار باید چارچوب قانونی مشخصی ایجاد شود.

بهداد مبینی؛ مالکیت دیجیتال، آینده بازار طلا

بهداد مبینی، مدیرعامل اکوگلد، تجربه فعالیت پلتفرم خود در دوران جنگ را تشریح کرد و گفت در روز‌های آغاز جنگ، برخی کاربران برای اطمینان از پشتوانه دارایی خود به مراکز تحویل مراجعه کردند.

او افزود: تجربه اقتصاد تورمی نشان داده است کاربران صرفاً به طلا محدود نمی‌مانند و ممکن است برای حفظ ارزش دارایی به سمت نقره، مس، ملک و کالا‌های دیگر حرکت کنند؛ بنابراین پلتفرم آینده باید امکان تعریف و اثبات مالکیت دیجیتال دارایی را فراهم کند.

مبینی ادامه داد: پلتفرم‌های طلا در آینده باید از مدل ساده خرید و فروش عبور کنند و خدماتی مانند وثیقه‌گذاری دارایی دیجیتال و اثبات توان مالی ارائه دهند.

ملی گلد؛ عبور از خریدوفروش ساده طلا

هدایت الله سلیمی، بنیان‌گذار و مدیرعامل ملی گلد، در بخش دیگری از برنامه درباره تغییر مدل کسب‌وکار پلتفرم‌های طلا صحبت کرد.

او گفت سهم معاملات آنلاین طلا هنوز محدود است، اما ظرفیت رشد قابل توجهی دارد و هدف این مجموعه، توسعه یک اکوسیستم مالی حول طلا و نقره است؛ اکوسیستمی که در آن خدماتی فراتر از خرید و فروش ارائه شود.

سلیمی افزود: ملی گلد در کنار خدمات آنلاین، شبکه تحویل فیزیکی خود را نیز توسعه داده و صد‌ها نقطه تحویل در کشور ایجاد کرده است.

به گفته او، دیجیتالی شدن طلا به معنای حذف ارتباط مردم با دارایی فیزیکی نیست، بلکه تغییر شیوه دسترسی به آن است.

او همچنین تجربه فعالیت پلتفرم در جنگ را تشریح کرد و گفت در شرایط بحرانی، پلتفرم‌ها باید نه‌تنها خدمات خود را متوقف نکنند، بلکه ثبات بیشتری برای کاربران فراهم کنند.

سلیمی ادامه داد: هدف ملی گلد در آینده، فاصله گرفتن از مدل صرفاً خرید و فروش و حرکت به سمت خدماتی مانند خرید اقساطی، استفاده از طلا به‌عنوان وثیقه و مشارکت در تولید محصولات طلاست.

حاجی جعفری؛ نبود یک نهاد مشخص برای تنظیم‌گری

در پنل ویژه «حکمرانی طلای آنلاین»، محمدرضا حاجی جعفری، معاون مرکز ملی بهبود محیط کسب‌وکار وزارت اقتصاد، یکی از مهم‌ترین محور‌های بحث را به تعدد نهاد‌های تصمیم‌گیر و دشواری صدور مجوز اختصاص داد.

او گفت فعالان طلای آنلاین تقریباً از همان ابتدای شکل‌گیری این بازار با مسئله‌ای تازه مواجه بوده‌اند و روند صدور مجوز در مقاطعی آن‌قدر طولانی شد که بخشی از فعالیت‌ها به فضای غیررسمی سوق پیدا کرد.

حاجی جعفری تأکید کرد: باید یک نهاد قدرتمند مسئول نظارت باشد و فعالان نباید برای حل هر مسئله میان وزارت اقتصاد، دادستانی و سایر دستگاه‌ها سرگردان شوند.

او «سامانه ناظر» را یکی از راهکار‌های پیشنهادی دانست؛ سامانه‌ای که بتواند میزان تعهدات پلتفرم‌ها را به صورت روزانه با موجودی و تعهدات آنها تطبیق دهد و اعتماد عمومی را افزایش دهد.

حاجی جعفری در عین حال با قیمت‌گذاری دستوری در بازار طلای آنلاین مخالفت کرد و گفت تجربه اقتصاد نشان داده قیمت‌گذاری دستوری لزوماً به کنترل بازار منجر نمی‌شود.

او افزود: رقابت واقعی می‌تواند قیمت را واقعی‌تر کند و هدف دولت باید اصلاح مقررات و حل مشکلات در کنار فعالان بازار باشد، نه ایجاد محدودیت برای فعالیت آنها.

حجت شفائی؛ رقابت باید بر سر خدمات باشد، نه قیمت طلا

حجت شفائی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا، جواهر، نقره و سنگ‌های قیمتی ایران، بر همزیستی بازار سنتی و آنلاین تأکید کرد.

او گفت بازار سنتی و آنلاین نباید در مقابل یکدیگر تعریف شوند؛ زیرا هر دو در نهایت بخشی از صنعت طلا هستند.

شفائی با اشاره به گستردگی صنعت طلا و هزاران واحد صنفی و تولیدی، خواستار آن شد که مقررات با مشارکت فعالان واقعی این صنعت تدوین شود.

او ادامه داد: فعالیت آنلاین طلا نیازمند استاندارد‌های مشخص برای شمش و طلای تحویلی، امکان رصد اصالت و سازوکار‌های روشن برای تضمین کیفیت است.

شفائی یکی از مسائل اصلی بازار آنلاین را نبود معیار واحد قیمت دانست و پیشنهاد کرد یک مرجع مشخص، قیمت بازار را در ساعت معینی اعلام کند تا پلتفرم‌ها بر اساس آن فعالیت کنند.

او تأکید کرد: «رقابت در بازار طلا، قیمت طلای اصل نیست؛ رقابت باید بر سر خدمات باشد.»

حمیدرضا دهقان نیا؛ نظارت باید اعتماد ایجاد کند

در این پنل حمیدرضا دهقان، مشاور معاون ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، از برگزاری نشست‌هایی مانند «زرآتی» استقبال کرد و خواستار تداوم گفت‌و‌گو میان دولت و فعالان بازار شد.

او گفت بسیاری از حاشیه‌ها و موانع ایجادشده در بازار طلا و سکو‌ها باید از مسیر گفت‌و‌گو و تصمیم‌های ساختاری حل شود و وظیفه دولت ایجاد ساختار نظارتی‌ای است که برای مردم و صاحبان سکو‌ها اطمینان ایجاد کند.

دهقان نیا تأکید کرد: سکو‌های آنلاین باید به سامانه ناظر متصل شوند و نظارت بر معاملات طلا و نقره باید به شکلی دقیق و سیستمی انجام شود.

او همچنین از افزایش تعداد خزانه‌های بانکی مرتبط با این حوزه خبر داد و بر ضرورت ایجاد ابزار‌های نظارتی متناسب با حجم معاملات تأکید کرد.

صالح اسکندرزاده؛ ما مغازه طلافروشی نیستیم

در این پنل صالح اسکندرزاده، مدیر ارشد اجرایی ملی گلد نیز بر تفاوت ماهوی پلتفرم دیجیتال با واحد سنتی طلافروشی تأکید کرد.

او گفت قواعدی که برای یک واحد صنفی سنتی طراحی شده‌اند، لزوماً قابل انتقال مستقیم به یک شرکت دیجیتال نیستند و باید متناسب با ماهیت فعالیت پلتفرم‌ها بازتعریف شوند.

اسکندرزاده افزود: پلتفرم‌ها نباید آخرین حلقه فرایند تدوین مقررات باشند و فعالان واقعی این صنعت باید از ابتدا در سیاست‌گذاری و تنظیم مقررات حضور داشته باشند.

او تأکید کرد: حکمرانی بازار طلای آنلاین تنها درباره پلتفرم‌ها نیست و باید نقش دولت، نهاد‌های حاکمیتی، ناظران و سایر بازیگران نیز در آن مشخص شود.

اسکندرزاده همچنین درباره ورود نهاد‌های حاکمیتی به حوزه کسب‌وکار هشدار داد و گفت نهاد حاکمیتی نباید خود به یک بنگاه اقتصادی تبدیل شود.

از نگاه او، خزانه و فعالیت تجاری باید از یکدیگر تفکیک شوند و تنظیم‌گری باید با شناخت دقیق تفاوت مدل سنتی و دیجیتال انجام گیرد.

نادر بذرافشان؛ بازار سنتی همچنان ستون صنعت طلاست

نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران، در تشریح جایگاه بازار سنتی گفت این بازار همچنان بخش مهمی از اقتصاد و اشتغال کشور را در اختیار دارد.

او گفت: روزانه صد‌ها هزار نفر در بازار سنتی طلا رفت‌وآمد دارند و هزاران واحد صنفی در این حوزه فعال‌اند.

به گفته او، حرکت به سمت مدل‌های مدرن و دیجیتال ضروری است، اما تضعیف یا حذف بازار سنتی به نفع صنعت طلا نیست.

بذرافشان افزود: اتحادیه با اصل فروش آنلاین مصنوعات طلا مخالفتی ندارد، اما نسبت به مدل‌هایی که صرفاً خریدوفروش طلا را بدون توجه به آینده صنعت دنبال می‌کنند، ملاحظاتی وجود دارد.

او بر ضرورت بررسی دقیق مقررات و مشورت با فعالان صنفی پیش از تصویب قوانین تأکید کرد و گفت: اعتماد در بازار سنتی تنها از مجوز ناشی نمی‌شود؛ سابقه فروشنده، اعتبار واحد صنفی و امکان مشاهده فیزیکی کالا نیز در شکل‌گیری اعتماد نقش دارند.

مهدی فدایی؛ ۱۲ نهاد ناظر برای یک بازار

مهدی فدایی، مدیرعامل پلتفرم طلاسی، یکی از اصلی‌ترین مشکلات بازار آنلاین طلا را نبود ساختار واحد تنظیم‌گری دانست.

او گفت: در حال حاضر حدود ۱۲ نهاد حاکمیتی بر فعالیت پلتفرم‌های طلا نظارت دارند و این تعدد نهاد‌ها بخش قابل توجهی از زمان و توان کسب‌وکار‌ها را صرف پاسخ‌گویی به دستگاه‌های مختلف کرده است.

فدایی تأکید کرد: مسئله مخالفت با نظارت نیست؛ مسئله این است که مشخص شود پلتفرم در برابر کدام نهاد پاسخگوست.

او از اتصال طلاسی به سامانه «ناظر» و طی شدن فرآیند‌های مربوط به آن خبر داد و گفت باید از تعدد مداخلات جلوگیری و مسئولیت نهاد ناظر مشخص شود.

فدایی همچنین توضیح داد که مدل درآمدی طلاسی بر دریافت کارمزد خرید و فروش است و این پلتفرم در تمام ساعات شبانه‌روز امکان خرید و فروش را فراهم می‌کند. او ورود بازیگران بزرگ‌تر را موجب افزایش رقابت دانست و گفت بازار طلا ظرفیت فعالیت بازیگران مختلف را دارد، مشروط به اینکه فعالیت آنها با شفافیت و امنیت همراه باشد.

محمدرضا مانی یکتا؛ آمار معاملات آنلاین و تجربه جنگ

محمدرضا مانی یکتا، مدیر سامانه‌های پرداخت بانک مرکزی، در ارائه‌ای آماری به وضعیت معاملات آنلاین طلا پرداخت.

او گفت: تعداد کسب‌وکار‌های فعال در حوزه معاملات آنلاین طلا کاهش یافته و بخشی از این تغییرات پس از مقررات جدید رخ داده است. همچنین بر اساس داده‌های شبکه پرداخت، میانگین مبلغ هر تراکنش آنلاین طلا در سال ۱۴۰۴حدود ۹ میلیون تومان بوده که در سال ۱۴۰۵ به حدود ۱۱ میلیون تومان رسیده است.

مانی یکتا افزود: معاملات آنلاین در دوره جنگ با افت قابل توجهی مواجه شد، اما پس از پایان آتش‌بس، نشانه‌هایی از بازگشت اعتماد و افزایش حجم معاملات دیده شد.

او ادامه داد: رفتار بازار سنتی با بازار آنلاین در دوره جنگ یکسان نبود و بازار سنتی همچنان با رکود بیشتری مواجه ماند، در حالی که بخش آنلاین سریع‌تر به وضعیت عادی بازگشت.

مجتبی قاسمی؛ تنظیم‌گری هوشمند در اقتصاد دیجیتال

مجتبی قاسمی، دبیر هیئت مقررات‌زدایی و تنظیم محیط کسب‌وکار، بحث خود را بر مفهوم تغییر معماری بازار در اقتصاد دیجیتال متمرکز کرد.

او با اشاره به مفهوم «تخریب خلاق» گفت اقتصاد دیجیتال صرفاً محصول یا ابزار جدیدی به بازار اضافه نمی‌کند، بلکه مدل کسب‌وکار، سازمان و معماری بازار را تغییر می‌دهد؛ بنابراین پرسش اصلی این است که آیا می‌توان بازار جدید را با همان ابزار‌های تنظیم‌گری بازار سنتی مدیریت کرد یا نه.

قاسمی تأکید کرد تنظیم‌گری باید هوشمند، متناسب با ریسک و در عین حال حامی نوآوری باشد.

او هشدار داد: برای یک ریسک کوچک نباید واکنشی پرهزینه و بزرگ طراحی کرد، زیرا مداخله بیش از اندازه می‌تواند خود اکوسیستم را مختل کند.

قاسمی همچنین درباره «شکست دولت» هشدار داد و گفت اگر مداخله دولت درست طراحی نشود، ممکن است دولت برای حل شکست بازار، خود دچار شکست شود. به گفته او، هرجا بازار توان حل مسئله را دارد، بهتر است دولت اجازه دهد بازار با کمترین مداخله مسئله را حل کند.

احسان رحمانی نیا؛ اعتماد باید به ویژگی عمومی بازار تبدیل شود

احسان رحمانی نیا، عضو هیئت‌مدیره اسنپ‌ سرمایه، موضوع اعتماد را محور سخنان خود قرار داد.

او گفت برای توسعه بازار آنلاین طلا، اعتماد نباید صرفاً به یک پلتفرم یا یک فرد محدود شود، بلکه باید به ویژگی عمومی شبکه فعالان بازار تبدیل شود.

رحمانی افزود: اگر یک فعال اقتصادی برای ایجاد اعتماد هزینه زیادی صرف کند، اما اعتماد عمومی در کل بازار شکل نگیرد، حتی همان فعال نیز ممکن است در نهایت آسیب ببیند.

او با اشاره به نظریه «بازار لیمو» توضیح داد که نبود اطلاعات کافی درباره کیفیت می‌تواند باعث خروج تدریجی بازیگران باکیفیت از بازار شود.

رحمانی نیا ادامه داد: طلا می‌تواند به دلیل ویژگی‌های خاص خود سهم بیشتری از بازار سرمایه‌گذاری را به دست آورد، اما این اتفاق نیازمند شفافیت، تجربه کاربری مناسب و اعتماد عمومی است. او از پلتفرم‌ها خواست علاوه بر شفافیت، خدمات جدید و تجربه کاربری بهتری برای مشتریان ایجاد کنند.

بازار طلا در آستانه بازتعریف

مجموع مباحث روز نخست «زرآتی» نشان داد اختلاف اصلی میان فعالان بازار سنتی، پلتفرم‌های آنلاین و نهاد‌های دولتی بیش از آنکه بر سر اصل دیجیتالی شدن طلا باشد، بر سر نحوه حکمرانی، حدود نظارت، استانداردها، اعتماد و مدل رقابت است.

از یک سو، فعالان پلتفرم‌ها بر تفاوت ماهوی کسب‌وکار دیجیتال با طلافروشی سنتی تأکید کردند و خواستار تنظیم‌گری متناسب با این تفاوت شدند؛ از سوی دیگر، نمایندگان صنف سنتی بر حفظ استانداردها، اصالت کالاقیمت گذاری دستوری و ایجاد محدودیت زمانی برای پلتفرم‌ها تأکید داشتند.

در این میان، نمایندگان دولت نیز بر ایجاد نهاد ناظر مشخص، کاهش موازی‌کاری و حرکت از مجوز‌های پیچیده به سمت نظارت هوشمند تأکید کردند. در نهایت، سخنان بیشتر سخنرانان بر یک نقطه مشترک متمرکز بود: آینده بازار طلای آنلاین بدون اعتماد عمومی، شفافیت، استاندارد و قواعد پایدار قابل تصور نیست.

روز نخست «زرآتی» همچنین نشان داد که طلا در اقتصاد ایران دیگر تنها یک کالای مصرفی یا ابزار سنتی پس‌انداز نیست؛ بلکه در حال تبدیل شدن به بخشی از اقتصاد دیجیتال و حتی بستری برای ارائه خدمات مالی جدید است. از همین رو، مسئله اصلی در ادامه مسیر، نه توقف این تحول، بلکه طراحی قواعدی است که هم امنیت دارایی مردم را تضمین کند و هم امکان نوآوری و رقابت را از بین نبرد.