هشدار متفاوت الحوثی به ریاض/ معادله یمن وارد مرحله تازه‌ای شد

روز گذشته سید عبدالملک الحوثی، رهبر انقلاب یمن در سخنرانی خود به مناسبت سالروز میلاد پیامبر اکرم (ص)، در مهمترین بخش از خطابه خود، عربستان سعودی را به عنوان عامل مستقیم استمرار فشار و محاصره علیه ملت یمن معرفی کرد.

رهبر انقلاب یمن تاکید کرد محاصره و اشغالگری سعودی، با نظارت آمریکا ادامه دارد و ریاض مسئول پیامد‌های ادامه این وضعیت خواهد بود. در این سخنرانی، ادامه محاصره، محرومیت یمن از منابع ملی، بسته ماندن فرودگاه‌ها، تحرکات نظامی و تلاش برای ایجاد شکاف در جامعه یمن، مهمترین جنایات سعودی در حق ملت یمن توصیف شدند. اهمیت این موضع‌گیری تنها در شدت ادبیات ضد سعودی آن نیست؛ اهمیت اصلی در آن است که سید عبدالملک الحوثی در مهمترین سخنرانی سال، جایگاه عربستان را در معادله سیاسی و امنیتی یمن به شکل صریح‌تری بازتعریف کرده است.

یمن، آخرین تحولات یمن، جنبش انصارالله یمن، صنعاء، عربستان سعودی، سید عبدالملک بدرالدین الحوثی، پیامبر (ص)، این تغییر لحن زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که با روند چند سال گذشته مقایسه شود. پس از آتش‌بس سال ۲۰۲۲ و آغاز مذاکرات مستقیم میان ریاض و صنعا، انتقادات مستقیم از عربستان در ادبیات مسئولان انصارالله کاهش یافت. موضوع اصلی در آن دوره، تلاش برای حل مسائل باقی مانده از جنگ از مسیر گفت‌و‌گو، رفع محدودیت‌های اقتصادی و انسانی و دستیابی به ترتیباتی برای پایان درگیری بود. همزمان، پس از آغاز جنگ غزه و عملیات طوفان‌الاقصی، بخش مهمی از تمرکز سیاسی، عملیاتی و رسانه‌ای صنعا به آمریکا و رژیم صهیونیستی منتقل شد و عربستان بیش از آنکه به عنوان مسئله مستقل یمن مطرح شود، در چارچوب سیاست منطقه‌ای آمریکا و اسرائیل مورد انتقاد قرار می‌گرفت.

با این حال طولانی شدن روند مذاکره و باقی ماندن بخش مهمی از مطالبات صنعا بدون پاسخ، به تدریج این وضعیت را تغییر داد. از خرداد ماه، پس از خلف وعده مجدد سعودی‌ها در پرونده تبادل اسرا، نشانه‌های بازگشت عربستان به مرکز انتقادات مقامات صنعا آشکارتر شد. در تیر ماه این روند وارد مرحله جدیدی شد و رهبر انقلاب یمن به صراحت اعلام کرد که ادامه محاصره و محروم کردن یمن از منابع نفتی که یکی از مطالبات مهم انصارالله در سال‌های اخیر بود؛ قابل قبول نیست.

وی تاکید کرد که صنعا در برابر اقداماتی که با هدف کنترل اقتصادی یمن انجام می‌شود، حتی با وجود هزینه‌های سنگین، عقب‌نشینی نخواهد کرد. سید عبدالملک الحوثی تاکید کرد که اقدامات سعودی علیه یمن را مستقیما به مسئله آزادی، کرامت و حقوق مشروع مردم یمن پیوند زده است.

بر همین اساس سخنرانی اخیر سید عبدالملک را باید نقطه اوج این روند دانست. او در سخنرانی میلاد پیامبر اسلام (ص) صرفا به بیان اعتراض نسبت به سیاست عربستان بسنده نکرد، بلکه مجموعه‌ای از مشکلات سیاسی، اقتصادی و امنیتی یمن را در یک چارچوب واحد قرار داد و مسئولیت آن را متوجه ریاض کرد. وی از ادامه محاصره، محرومیت از ثروت‌های ملی، بسته بودن فرودگاه‌ها، تحرکات نظامی و تلاش برای متلاشی کردن جامعه یمن سخن گفت و در نهایت تاکید کرد که نظام سعودی مسئولیت کامل پیامد‌های ادامه این مسیر را بر عهده خواهد داشت.

یمن، آخرین تحولات یمن، جنبش انصارالله یمن، صنعاء، عربستان سعودی، سید عبدالملک بدرالدین الحوثی، پیامبر (ص) ,

این گزاره از نظر راهبردی مهم است؛ چون نشان می‌دهد در نگاه جدید صنعا، پرونده عربستان دیگر صرفا یکی از پرونده‌های مذاکراتی یمن نیست و اکنون عربستان به بخشی از خود مسئله تبدیل شده است. به بیان دیگر، اگر در سال‌های پس از آتش بس، هدف اصلی این بود که اختلافات با ریاض از طریق مذاکره مدیریت شود، اکنون این برداشت در حال تقویت است که فشار سعودی خود یکی از عوامل استمرار وضعیت موجود است و بنابراین باید مستقیما با آن مقابله کرد.

اهمیت این تغییر زمانی روشن‌تر می‌شود که مواضع سیاسی سید عبدالملک الحوثی را در کنار تحولات میدانی قرار دهیم. معادله «محاصره در برابر محاصره» پیش از سخنرانی اخیر، در سطح اقدام نظامی وارد مرحله اجرا شده بود. در تیر ماه، رهبر انقلاب یمن هشدار داد که در صورت ادامه اقدامات سعودی، تاسیسات حیاتی و نفتی عربستان می‌تواند مورد هدف قرار گیرد. چند روز بعد، انصارالله از اعمال ممنوعیت دریایی علیه عربستان خبر داد و حملات به شناور‌های نفتی سعودی و مواضع نظامی این کشور نیز در دستور کار قرار گرفت.

یمن، آخرین تحولات یمن، جنبش انصارالله یمن، صنعاء، عربستان سعودی، سید عبدالملک بدرالدین الحوثی، پیامبر (ص) ,

بنابراین، سخنرانی اخیر سید عبدالملک الحوثی را نمی‌توان صرفا یک موضع‌گیری رسانه‌ای یا واکنشی سیاسی تلقی کرد. آنچه رهبر انقلاب یمن در این سخنرانی بیان کرد، در واقع تبیین سیاسی اقدامی است که بخش نظامی انصارالله پیش از این وارد مرحله اجرا کرده است. همزمانی میان تغییر لحن رهبری جنبش و تغییر رفتار میدانی، نشان می‌دهد که پرونده عربستان در سطوح سیاسی و نظامی با یک منطق واحد دنبال می‌شود. بخش نظامی در میدان همان پیامی را منتقل می‌کند که سید عبدالملک الحوثی در سطح سیاسی و راهبردی بیان می‌کند: ادامه فشار بر یمن نمی‌تواند بدون هزینه برای طرف مقابل ادامه پیدا کند.

این تحول یک پیام مهم دیگر نیز برای ریاض دارد. صنعا در حال انتقال مرکز ثقل هزینه‌های بحران از داخل یمن به منافع حیاتی عربستان است. در سال‌های گذشته، محاصره و فشار اقتصادی عمدتا به عنوان ابزار‌هایی برای تحت فشار قرار دادن جامعه و ساختار سیاسی یمن به کار گرفته می‌شد. اما در معادله جدید، تلاش می‌شود هرگونه فشار بر یمن با فشار متقابل بر ظرفیت‌های اقتصادی، انرژی و امنیتی عربستان پاسخ داده شود. در این چارچوب، هدف قرار دادن صادرات نفت سعودی فقط یک اقدام نظامی نیست؛ بلکه بخشی از تلاش برای تغییر محاسبه راهبردی ریاض است.

به همین دلیل، مهمترین پیام سخنرانی سید عبدالملک الحوثی را نباید در الفاظ تند علیه عربستان جست‌و‌جو کرد. پیام اصلی آن، اعلام تثبیت یک تغییر در نحوه مواجهه صنعا با ریاض است. رهبر انقلاب یمن عملا نشان می‌دهد که دوره‌ای که عربستان می‌توانست از یک سو در روند مذاکره حضور داشته باشد و از سوی دیگر ابزار‌های فشار اقتصادی و سیاسی خود را حفظ کند، از نگاه صنعا در حال پایان یافتن است. اکنون عربستان باید در محاسبات خود، هزینه‌های مستقیم اقداماتش علیه یمن را نیز در نظر بگیرد.

یمن، آخرین تحولات یمن، جنبش انصارالله یمن، صنعاء، عربستان سعودی، سید عبدالملک بدرالدین الحوثی، پیامبر (ص) ,

در این میان، یک نکته درباره هدف نهایی این راهبرد اهمیت دارد. افزایش فشار بر عربستان لزوما به معنای آن نیست که انصارالله به دنبال بازگشت به جنگ گسترده سال‌های گذشته است. آنچه از کنار هم گذاشتن سخنان سید عبدالملک الحوثی و اقدامات میدانی انصارالله به دست می‌آید، بیشتر تلاش برای تغییر توازن بازدارندگی و وادار کردن ریاض به بازنگری در سیاست خود در قبال یمن است. اگر عربستان بخواهد از ابزار محاصره، فشار اقتصادی و تحرکات نظامی برای تاثیرگذاری بر یمن استفاده کند، صنعا نیز می‌خواهد نشان دهد که توان انتقال هزینه این سیاست به داخل عربستان را دارد.

از همین رو، سخنرانی روز گذشته سید عبدالملک الحوثی را باید بیش از یک سخنرانی مناسبتی، یک اعلام موضع راهبردی درباره مرحله جدید رابطه صنعا و ریاض دانست. رهبر انقلاب یمن در این سخنرانی، عربستان را از جایگاه یک طرف مذاکره به جایگاه بازیگری که مسئولیت مستقیم استمرار بحران را بر عهده دارد منتقل کرد و همزمان با تاکید بر مسئولیت کامل ریاض در قبال پیامد‌های محاصره، مبنای سیاسی معادله‌ای را توضیح داد که پیش از این در میدان شکل گرفته است.

اکنون مسئله اصلی برای عربستان این نیست که آیا انصارالله پرونده سعودی را وارد معادله بازدارندگی کرده است یا نه؛ چرا که این اتفاق عملا رخ داده است. مسئله اصلی این است که آیا ریاض این تغییر محاسباتی را خواهد پذیرفت و برای کاهش فشار بر یمن مسیر جدیدی در پیش خواهد گرفت، یا آنکه به سیاستی ادامه خواهد داد که از نگاه صنعا، هزینه آن دیگر صرفا در داخل یمن پرداخت نخواهد شد؟