سوخت اروپا در تله کمبود | معادله متفاوت پیش روی غرب

گروه اقتصادجهان؛ قیمت بنزین و گازوئیل در اروپا همچنان در سطوح بالایی قرار دارد؛ حتی در شرایطی که قیمت نفت‌خام به رکورد‌های تاریخی نرسیده است. دلیل این وضعیت را باید فراتر از بازار نفت خام جست‌و‌جو کرد. ظرفیت محدود پالایش، کاهش ذخایر سوخت، اختلال در مسیر‌های تجاری و کمبود محصولات پالایش‌شده، به‌ویژه گازوئیل، باعث شده‌اند قیمت سوخت سریع‌تر از قیمت نفت‌خام افزایش پیدا کند.

در ماه‌های‌ اخیر، چشم‌انداز برقراری صلح میان ایران و آمریکا باعث نوسان شدید قیمت نفت شده است. نفت خام برنت، شاخص بین‌المللی قیمت نفت، از پایان فوریه تاکنون در محدوده‌ای حدود ۷۳ تا ۱۲۶ دلار به ازای هر بشکه معامله شده و روز جمعه ۴ سپتامبر ۲۰۲۶ نیز در محدوده ۹۵ دلار قرار داشت.

با این حال، کاهش قیمت نفت خام الزاماً به معنای کاهش فوری قیمت سوخت در جایگاه‌ها نیست.

در ادامه حتما بخوانید:

تورم منطقه یورو به ۳.۳ درصد جهش کرد | آیا موج تازه گرانی در اروپا از راه رسید؟

در ادامه حتما بخوانید:

بازگشت پرحاشیه روسیه به گروه ۲۰ | مخالفت اروپا و تعامل واشنگتن

در ادامه حتما بخوانید:

شوک دوباره جنگ ایران به بازار‌ها | روند صعودی قیمت نفت و حرکت نزولی بورس‌های جهان

قیمت بنزین و گازوئیل در اروپا همچنان بالاست

در هفته‌ای که از ۳۱ اوت آغاز شد، میانگین قیمت بنزین در اتحادیه اروپا به ۱.۹۵ یورو به ازای هر لیتر رسید؛ رقمی که حدود ۴ درصد پایین‌تر از رکورد ۲.۰۳ یورویی ژوئن ۲۰۲۲ است. میانگین قیمت گازوئیل نیز به ۲.۰۴ یورو به ازای هر لیتر رسید که تنها حدود ۳ درصد کمتر از رکورد ۲.۱۱ یورویی آوریل ۲۰۲۶ است.

این ارقام از بولتن هفتگی نفت کمیسیون اروپا استخراج شده‌اند و مالیات‌ها و عوارض را نیز شامل می‌شوند.

به گفته سومیت‌ ریتولیا، تحلیلگر ارشد عرضه پالایشگاهی و مدل‌سازی در شرکت Kpler، افزایش فاصله میان قیمت نفت‌خام و سوخت در اروپا نشان می‌دهد مشکل بازار دیگر صرفاً کمبود نفت‌خام نیست؛ بلکه تأمین محصولات پالایش‌شده به یک گلوگاه اصلی تبدیل شده است. او گفت: ممکن است نفت خام در بازار وجود داشته باشد، اما ظرفیت تبدیل آن به محصولات موردنیاز، به‌خصوص گازوئیل، محدود شده است.

چرا گازوئیل اهمیت بیشتری دارد؟

گازوئیل تنها سوخت خودرو‌های دیزلی نیست. این سوخت نقش مهمی در حمل‌ونقل جاده‌ای، کشاورزی و ساخت‌وساز اروپا دارد؛ بنابراین افزایش قیمت آن می‌تواند به‌تدریج هزینه حمل کالا، تولید محصولات کشاورزی و در نهایت قیمت موادغذایی را افزایش دهد. به همین دلیل، افزایش قیمت گازوئیل می‌تواند حتی برای خانوار‌هایی که خودرو دیزلی ندارند نیز هزینه‌زا باشد.

آخرین داده‌های تورم منطقه یورو نیز نشان داده‌اند که نرخ تورم به ۳.۳ درصد افزایش یافته و افزایش قیمت انرژی یکی از عوامل اصلی این رشد بوده است.

اروپا چرا با کمبود گازوئیل مواجه شده است؟

بازار گازوئیل اروپا هم‌زمان با چند مشکل مواجه است. سطح پایین ذخایر سوخت، اختلال در عرضه خاورمیانه و حملات به پالایشگاه‌های روسیه جریان جهانی محصولات پالایش‌شده را تحت فشار قرار داده‌اند. اروپا پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین، بخش قابل‌توجهی از واردات گازوئیل و سوخت جت خود را از مسیر‌هایی خارج از روسیه تأمین می‌کند؛ از جمله آمریکا، هند و کشور‌های خاورمیانه.

آلن گلدر، معاون ارشد بخش پالایش، مواد شیمیایی و بازار‌های نفت در Wood Mackenzie، اعلام کرد که اروپا در بازار گازوئیل و سوخت جت یک واردکننده بزرگ است و به همین دلیل نسبت به اختلالات عرضه جهانی آسیب‌پذیری بیشتری دارد.

از سوی دیگر، کاهش صادرات محصولات پالایش‌شده از خاورمیانه و روسیه باعث شده خریداران سنتی گازوئیل روسیه، از جمله ترکیه و برزیل، برای خرید محموله‌های آمریکا، هند و دیگر صادرکنندگان با خریداران اروپایی رقابت کنند. در نتیجه، اختلال در یک منطقه می‌تواند مسیر تجارت جهانی را تغییر دهد و فشار بر عرضه سوخت در مناطق دیگر را افزایش دهد.

فاصله قیمت سوخت و نفت خام به نزدیکی رکورد رسیده است

یکی از مهم‌ترین نشانه‌های این وضعیت، افزایش شدید فاصله میان قیمت محصولات پالایش‌شده و نفت خام است. بر اساس گزارش‌ رویترز، محموله‌های بنزین Eurobob E۵ با اختلاف قیمت حدود ۶۲.۰۷ دلار در هر بشکه نسبت به قرارداد‌های آتی برنت معامله شدند؛ رقمی که تنها اندکی پایین‌تر از رکورد ۶۲.۱۰ دلاری ژوئن ۲۰۲۲ قرار دارد.

در بازار گازوئیل نیز شرایط حتی شدیدتر بوده است. قرارداد‌های آتی گازوئیل اروپا روز سه‌شنبه به اختلاف قیمت ۷۸.۹۱ دلار در هر بشکه نسبت به برنت رسیدند. این رقم روز چهارشنبه به حدود ۷۷ دلار کاهش یافت، اما همچنان بسیار بالا بود.

این فاصله نشان می‌دهد که افزایش قیمت سوخت در اروپا فقط از قیمت نفت خام ناشی نمی‌شود؛ بلکه هزینه پالایش و کمبود خود محصول سوخت نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

ذخایر سوخت اروپا هم پایین است

داده‌های شرکت مشاوره هلندی Insights Global نشان می‌دهد ذخایر بنزین متعلق به بخش خصوصی در مرکز آمستردام-روتردام-آنتورپ در اواخر اوت به حدود ۷۵۲ هزار تن کاهش یافته بود؛ پایین‌ترین سطح از سپتامبر ۲۰۲۱.

هرچند این ذخایر در هفته بعد دوباره افزایش پیدا کردند، اما سطح پایین ذخایر همچنان یکی از عوامل آسیب‌پذیری بازار اروپا محسوب می‌شود.

پالایشگاه‌ها تقریباً با تمام ظرفیت کار می‌کنند

مشکل دیگر این است که پالایشگاه‌ها فضای زیادی برای افزایش تولید ندارند. به گفته ریتولیا، نرخ فعالیت پالایشگاه‌های اروپا تقریباً به بالاترین سطح سه تا چهار سال اخیر رسیده است. در آمریکا نیز نرخ بهره‌برداری از پالایشگاه‌ها در هفته پایانی اوت به حدود ۹۸ درصد رسید.

در ظاهر، فعالیت بالای پالایشگاه‌ها باید خبر خوبی باشد؛ اما در شرایط فعلی معنای دیگری دارد: ظرفیت مازاد بسیار کمی برای جبران یک اختلال جدید باقی مانده است.

این موضوع با نزدیک شدن فصل تعمیرات پاییزی پالایشگاه‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

خطر تعمیرات پاییزی و طوفان‌های آمریکا

پالایشگاه‌های اروپا معمولاً در پاییز وارد دوره تعمیرات می‌شوند؛ دوره‌ای که می‌تواند تولید محصولات پالایش‌شده را کاهش دهد. هم‌زمان، احتمال وقوع طوفان‌های شدید در ساحل خلیج مکزیک آمریکا نیز می‌تواند فعالیت پالایشگاه‌های این منطقه را مختل کند.

حاشیه‌سود بالای پالایشگاهی ممکن است شرکت‌ها را به ادامه فعالیت و به تعویق انداختن تعمیرات ترغیب کند، اما ادامه این وضعیت می‌تواند ریسک خرابی تجهیزات و تعطیلی‌های برنامه‌ریزی‌نشده را افزایش دهد.

احتمالاً بنزین زودتر از گازوئیل ارزان می‌شود

به گفته ریتولیا، قیمت بنزین ممکن است در ماه‌های آینده تا حدی کاهش پیدا کند؛ زیرا با پایان تابستان، تقاضای سفر و رانندگی کاهش می‌یابد و بازار از سوخت گران‌تر مخصوص فصل تابستان خارج می‌شود.

اما شرایط گازوئیل متفاوت است. با نزدیک شدن به پاییز و زمستان، تقاضا برای گازوئیل همچنان می‌تواند بالا بماند و حتی تقاضای مربوط به گرمایش نیز افزایش پیدا کند. از سوی دیگر، تعمیرات پالایشگاه‌ها دقیقاً در زمانی انجام می‌شود که بازار در حال حرکت به سمت تولید سوخت‌های زمستانی است.

به همین دلیل، حاشیه‌سود گازوئیل ممکن است تا پاییز و حتی زمستان بالا باقی بماند.

هند و چین می‌توانند بخشی از فشار را کاهش دهند

یکی از راه‌های کاهش فشار بر بازار اروپا، افزایش صادرات محصولات پالایش‌شده از کشور‌های دیگر است. هند به دلیل برخورداری از ظرفیت بالای پالایشگاهی و دسترسی به محصولات آماده صادرات، می‌تواند بخشی از نیاز اروپا را تأمین کند.

چین نیز می‌تواند با افزایش صادرات گازوئیل به بازار جهانی کمک کند، هرچند تداوم این صادرات قطعی نیست؛ زیرا پکن معمولاً امنیت عرضه داخلی خود را در اولویت قرار می‌دهد. بنابراین، افزایش صادرات هند و چین می‌تواند بخشی از کمبود را جبران کند، اما برای کاهش پایدار قیمت‌ها کافی نیست.

بازگشایی هرمز می‌تواند معادله بازار را تغییر دهد

تحلیلگران معتقدند یکی از مهم‌ترین عوامل برای کاهش پایدار قیمت سوخت، بازگشت مسیر‌های تجاری خاورمیانه به شرایط عادی و بازگشایی پایدار تنگه هرمز است.

آلن گلدر معتقد است بازار نفت می‌تواند به یک توافق سیاسی معتبر و ازسرگیری حمل‌ونقل دریایی از طریق هرمز واکنش سریعی نشان دهد. طبق گفته او، در صورت باز شدن تنگه هرمز، احتمال کاهش شدید قیمت نفت خام وجود دارد؛ هرچند کاهش اختلاف قیمت گازوئیل با نفت خام احتمالاً با سرعت کمتری اتفاق خواهد افتاد.

چه زمانی قیمت سوخت در اروپا واقعاً کاهش می‌یابد؟

برای اینکه مصرف‌کنندگان اروپایی کاهش قابل‌توجهی در قیمت بنزین و گازوئیل ببینند، چند اتفاق باید هم‌زمان رخ دهد: صادرات محصولات پالایش‌شده خاورمیانه و روسیه افزایش پیدا کند؛ تنگه هرمز و مسیر‌های اصلی تجارت دریایی به شکل پایدار باز بمانند؛ پالایشگاه‌های اروپا و آمریکا با نرخ بهره‌برداری بالا به فعالیت ادامه دهند؛ صادرات هند و چین افزایش پیدا کند؛ ذخایر سوخت اروپا دوباره افزایش یابد.