از ۴۰‌هزار کیلومتر ریل پرسرعت چین تا انتظار ۲۰‌ساله ایران

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از فارس، راه‌آهن پرسرعت در دهه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه زیرساختی کشور‌ها تبدیل شده؛ فناوری‌ای که علاوه بر کاهش زمان سفر، نقش تعیین‌کننده‌ای در رشد اقتصادی، افزایش بهره‌وری، توسعه متوازن مناطق و کاهش مصرف انرژی دارد. در این میان، چین با سرمایه‌گذاری گسترده طی کمتر از دو دهه، توانسته بزرگ‌ترین شبکه ریلی پرسرعت جهان را ایجاد کند و اکنون با اجرای طرح «۸ محور عمودی و ۸ محور افقی» یا ۸×۸، فصل تازه‌ای از توسعه حمل‌ونقل ریلی خود را آغاز کرده است.

بر اساس آمار اتحادیه بین‌المللی راه‌آهن (UIC) در سال ۲۰۲۴، طول خطوط راه‌آهن پرسرعت چین به ۴۰ هزار و ۴۹۳ کیلومتر رسیده است؛ رقمی که از مجموع خطوط پرسرعت سایر کشور‌های جهان نیز فراتر می‌رود. قطار‌های این شبکه با سرعتی تا ۳۵۰ کیلومتر بر ساعت، مراکز اقتصادی، کلان‌شهرها، بنادر و شهر‌های متوسط را به یکدیگر متصل کرده‌اند و سفر‌هایی که زمانی ساعت‌ها طول می‌کشید، اکنون در بازه زمانی یک تا چهار ساعت انجام می‌شود. جالب است که بدانید کل خطوط ریلی ایران اعم از خطوط اصلی، فرعی، آنتی، تجاری و غیره، در حدود ۱۶ هزار کیلومتر است. طرح ۸×۸ که ستون فقرات آینده حمل‌ونقل ریلی چین محسوب می‌شود، شامل هشت کریدور شمال–جنوب و هشت کریدور شرق–غرب است.

این شبکه علاوه بر اتصال مناطق صنعتی و ساحلی شرق چین، توسعه استان‌های غربی و مناطق کمتر برخوردار را نیز هدف قرار داده و تلاش می‌کند تمامی مراکز مهم اقتصادی و جمعیتی کشور را در یک شبکه یکپارچه ادغام کند. کارشناسان معتقدند که راه‌آهن پرسرعت برای چین صرفاً یک پروژه حمل‌ونقلی نیست، بلکه بخشی از راهبرد توسعه اقتصادی این کشور به شمار می‌رود.

کاهش هزینه‌های جابه‌جایی، تسهیل دسترسی نیروی کار، افزایش گردشگری، رونق تجارت داخلی و کاهش وابستگی به حمل‌ونقل هوایی در مسیر‌های میان‌برد، از مهم‌ترین دستاورد‌های این سرمایه‌گذاری عنوان می‌شود. به همین دلیل، قطار‌های پرسرعت در بسیاری از مسیر‌ها توانسته‌اند جایگزین سفر‌های هوایی شوند و سهم قابل توجهی از بازار حمل‌ونقل مسافری را در اختیار بگیرند.

در مقابل، پروژه راه‌آهن سریع‌السیر تهران–قم–اصفهان که تقریباً همزمان با آغاز توسعه گسترده قطار‌های پرسرعت در چین کلید خورد، هنوز به بهره‌برداری نرسیده است.

این پروژه قرار بود نخستین خط قطار پرسرعت ایران باشد و زمان سفر میان تهران و اصفهان را به شکل محسوسی کاهش دهد، اما پس از نزدیک به ۲۰ سال، همچنان درگیر مشکلات تأمین مالی، تغییر پیمانکاران و کندی اجرای پروژه است. مقایسه تجربه چین با وضعیت ایران نشان می‌دهد که موفقیت پروژه‌های بزرگ زیرساختی تنها به فناوری وابسته نیست، بلکه به ثبات در سیاست‌گذاری، تأمین مالی پایدار و تداوم اجرای پروژه‌ها نیز بستگی دارد. 

در حالی که چین امروز توسعه راه‌آهن پرسرعت را به ابزاری برای تقویت اقتصاد ملی و افزایش رقابت‌پذیری خود تبدیل کرده است، ایران همچنان در انتظار بهره‌برداری از نخستین خط قطار سریع‌السیر خود قرار دارد؛ پروژه‌ای که می‌تواند نقطه آغاز تحول در حمل‌ونقل ریلی کشور باشد، اما هنوز از ایستگاه ساخت عبور نکرده است.